Vermoeidheid en voeding

voeding en vermoeidheid na borstkankerOngeveer 80% van alle kankerpatiënten krijgt te maken met vermoeidheid (1). Na twee jaar heeft 20-40% van de ex-kankerpatiënten nog steeds last van extreme vermoeidheid. Dit wordt ‘kankergerelateerde vermoeidheid’ genoemd.

Wat veroorzaakt vermoeidheid?

Er zijn verschillende factoren die een rol spelen bij vermoeidheid (2). Meestal komen  er verschillen factoren tegelijk voor, bijvoorbeeld:

  • psychische klachten zoals angst en daardoor verminderde eetlust
  • vermoeidheid als bijwerking van medicijnen
  • pijn

Bij minder eten is het logisch dat het lichaam te weinig energie heeft. Er komt immers te weinig brandstof binnen om de kachel goed te laten branden. Je leefstijl heeft helaas veel minder invloed op bijwerkingen. Ook pijn vreet energie. Een belangrijke factor bij kankergerelateerde vermoeidheid is het verlies van spiermassa (3).  Dit is best logisch: je beenspieren dragen de hele dag jouw gewicht en nemen je mee de trap op. Je armen dragen de boodschappen. Je longen gebruiken skeletspieren om adem te halen en ook je hart is een spier. Als je minder spiermassa hebt om het werk te doen, moeten de spieren die overblijven natuurlijk harder werken. Die zullen daardoor eerder moe zijn.

De spiermassa kan tijdens de behandeling van kanker afnemen (4). Bijvoorbeeld door inactiviteit of omdat je de spiermassa nodig hebt als energie, omdat je lichaam meer energie nodig heeft dan je binnen krijgt. Ook tumoren kunnen ervoor zorgen dat je spiermassa afneemt (dit heet cachexie) (5). Al deze factoren dragen bij aan het verlies van spiermassa en vermoeidheid. Aangezien spiermassa niet zomaar terugkomt, is er in dit geval werk aan de winkel.

Wat kan je doen bij vermoeidheid en verminderde spiermassa?

Het is belangrijk dat je weet waar je vermoeidheid vandaan komt. Pieker je veel? Slaap je slecht? Heb je een slechte conditie? Het kan handig zijn om een vermoeidheidsdagboekje bij te houden om te ontdekken waardoor jij je (extra) vermoeid voelt. Zoals je al las, is er vaak meer dan één oorzaak. Dus als je echt minder moe wilt zijn, kan je het beste proberen om alle oorzaken aan te pakken. ‘Lastige’ oorzaken zoals stress of pijn, kun je met je huisarts of specialist bespreken. Vraag ook na welke medicijnen vermoeidheid kunnen veroorzaken en of er een beter alternatief beschikbaar is.

Als je conditie een rol speelt,  kan je met je voeding en beweging aan de slag:

  • Zorg voor een gezond gewicht(4).Als je lichaam een gezonde hoeveelheid vetmassa meeneemt, scheelt je dit in energie. Zelfs 5 kilo afvallen helpt om je fitter te voelen.
  • Zorg dat je voldoende eet!(4)
    Zoals ik al eerder schreef, wordt je extra moe als je lichaam minder energie binnenkrijgt dan het nodig heeft. Zelfs als je wilt afvallen zit er een groot verschil tussen gezond afvallen (liefst met een dieet op maat) of een crashdieet. Bovendien zijn er allerlei voedingsstoffen zoals ijzer, magnesium, B-vitamines en andere vitamines en mineralen nodig om de energie uit je voeding te kunnen benutten (6). Bij ongezond of onvoldoende eten kom je snel tekort aan deze stoffen. Het kan zijn dat je ‘s avonds te moe bent om te eten. Neem dan al ‘s middags de warme maaltijd. Die geeft meer energie voor de rest van de dag. Bovendien kan je deze koken én opeten op dat moment van de dag dat je een beetje energie hebt.
  • Zorg dat je voldoende drinkt.
    Een vrouwelijk lichaam bestaat voor ongeveer 63% uit water (7). Het water is een bouwstof, transportmiddel, oplosmiddel en temperatuurregelaar. Het maakt dus allerlei belangrijke processen mogelijk, zoals het stromen van je bloed, opnemen van voedingsstoffen, productie van verteringssappen enz. Als je niet voldoende drinkt, zijn al die processen moeilijker uit te voeren en zul je eerder moe zijn (6). Dit merk je al als je 1-2% van je gewicht aan vocht kwijt raakt!
  • Beweeg! (8)
    Door te bewegen bouw je spiermassa op. Loop niet te hard van stapel, maar bouw het langzaam op. Matig intensieve beweging, vooral wandelen en fietsen zijn erg goed. Er zijn ook oncofit sportgroepen bij gespecialiseerde fysiotherapeuten.
  • Eet voldoende eiwit(4).
    Eiwit is een voedingsstof, net als koolhydraten en vet. Eiwit wordt gebruikt voor de opbouw van lichaamscellen en dus ook voor spiermassa. Eiwit komt voor in dierlijke producten zoals vlees, vis, kip, eieren, kaas en zuivel. Ook peulvruchten en noten bevatten best veel eiwit. Hoeveel eiwit je nodig hebt, hangt van veel verschillende factoren af. Het is in ieder geval handig om een bakje kwark of iets anders met eiwit te eten nadat je hebt bewogen.
  • Vermijd suiker(9).
    Suiker, of producten waaraan suiker is toegevoegd, zorgen dat je bloedsuiker snel stijgt. Je lichaam wil bloedsuiker tussen bepaalde waarden houden. Het moet bij een snelle toename van het bloedsuiker dus snel reageren. Zo’n snelle reactie vraagt veel energie. Bovendien reageert het lichaam vaak zó sterk dat je daarna een suikerdip hebt. Je voelt je dan nog meer moe dan je al was. Goede reden om de suiker te laten staan.
  • Beperk het gebruik van cafeïne(10).
    Cafeïne komt voor in koffie, thee, chocolade en frisdrank. Een beetje cafeïne kan je alert maken en het gevoel van vermoeidheid verminderen. Maar teveel cafeïne werkt averechts: je komt niet in slaap, voelt je rusteloos, geeft te veel energie uit en je kan zelfs hartkloppingen en een hoge bloeddruk krijgen. Probeer het bij maximaal vier kopjes koffie te houden. Een kopje thee of frisdrank tel je als half kopje koffie. (Dus als je alleen thee drinkt, houdt het dan bij maximaal 8 koppen.)

Vermoeidheid is dus een belangrijk teken van je lichaam dat je nog niet in balans bent. Maar in de meeste gevallen kan je er wel wat aan doen!

Voeding na borstkanker

Bronnen

  1. Borstkanker Vereniging Nederland. (z.d.). Vermoeidheid. Geraadpleegd op 21 mei 2020, van https://borstkanker.nl/nl/information-page/naasten
    IKNL. (2019). Vermoeidheid bij kanker in palliatieve fase (3.0). Geraadpleegd van https://www.oncoline.nl/vermoeidheid
  2. Al-Majid, S., & McCarthy, D. O. (2001). Cancer-Induced Fatigue and Skeletal Muscle Wasting: The Role of Exercise. Biological Research For Nursing, 2(3), 186–197. https://doi.org/10.1177/109980040100200304
  3. IKNL, & Landelijke Werkgroep Diëtisten Oncologie. (2017). Algemene Voedings- en dieetbehandeling (3.0). Geraadpleegd van https://www.oncoline.nl/voedings-en-dieetbehandeling
  4. IKNL, & Landelijke Werkgroep Diëtisten Oncologie. (2012). Ondervoeding (1.0). Geraadpleegd van https://www.oncoline.nl/ondervoeding-bij-patienten-met-kanker
  5. Whitney, E. N., & Rolfes, S. R. (2016). Understanding Nutrition. Stamford, USA: Cengage Learning.
  6. Tolboom, J. J. (2010). Water. In Informatorium Voeding en Diëtetiek – Voedingsleer (15de editie, pp. 339–359). https://doi.org/10.1007/978-90-368-0510-0_15
  7. ​Stuiver, M. M., Wittink, H. M., Velthuis, M. J., Kool, N., & Jongert, W. A. M. (2011). KNGF-standaard Beweeginterventie oncologie. Geraadpleegd van https://www.fysiotherapieenkanker.nl/wp-content/uploads/2017/04/Beweegstandaard-_Oncologie-_KNGF_2011.pdf
  8. Pharr, J. R. (2010). Carbohydrate Consumption and Fatigue: A Review . Nevada Journal of Public Health, 7(1), 39–45. Geraadpleegd van https://digitalscholarship.unlv.edu/njph/vol7/iss1/6
  9. Voedingscentrum. (z.d.). Cafeïne. Geraadpleegd op 21 mei 2020, van ​https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/cafeine.aspx

 

Laatste berichten

Praktische tips
Bijwerkingen